DURAKLAMA DöNEMı VE SON BASARıLAR

yorum yok
604 okuma
24 Aralık, 2017

DURAKLAMA DöNEMı VE SON BASARıLAR

ııı. Mehmet zamaninda Avusturya`ya karsi devam ettirilen savaslarda Egri, Kanije ve Haçova zaferleri elde edilmisse de ı. Ahmet (1604-1617), Zitvatorok Antlasmasini imzalayarak (1606), Osmanlinin, Avrupa`daki üstünlügünün sona erdigini bir anlamda kabul ediyordu. Her ne kadar ele geçen topraklar bu anlasmayla Osmanlida kaliyorsa da, artik iki devletin “esit” sayildigi hükme baglanmisti. XVı.yüzyil baslarindan itibaren Avusturya ve ıran`la girilen uzun savaslar, ehliyetsiz idareciler, liyakatin yerini iltimas ve rüsvetin almasi, buna bagli olarak devletin askerî ve iktisadî düzeninin önemli noktasını olusturan timar sisteminin bozulmaya baslamasi, devletin güç ve otoritesini, halkin huzur ve asayisini güvenligini sarsmistir. XVıı. yüzyila girilirken bu olumsuz sartlar, anarsinin artmasina sebep olmustur. Merkez ve tasra teskilâtinda görülen bozulmalar, pek çok isyanin çikmasini ve dolayisiyla devlet nizaminin sarsilmasini yanında getirmistir. Bu isyanlari 3 grupta toplamak mümkündür; Tasrada çikan Celalî ısyanlari, Eyalet isyanlari ve ıstanbul merkezli kapikulu isyanlari. Celalî isyanlarinin en önemli sebepleri, yukarida da belirttigimiz benzeri, devletin uzayan savaslara bagli olarak düşen gelirlerini karsilayabilmek için vergileri artirmasi, timar sistemindeki bozulmalar ve köylünün artan vergilere karsi huzursuzluklari idi. Halkin devlete olan güveninin sarsilmasi, isyancilarin gücünü daha da artiriyordu. Kalenderoglu, Karayazici, çılgın Hasan gibi Celâlîlerin isyanlarina, medrese ögrencisi suhteler ve basibos leventlerin isyanlari da eklenince, devlet isyanlari bastirmada epey bir zorlandi. Bu isyanlar yüzünden bilhassa Anadolu`da dirlik ve düzenlik kalmadigi gibi, iktisadî durum da yoğun şekilde bozulmustur. yine bu otorite boslugu sebebiyle Erzurum ve Sivas bunun gibi yerlerin valileri ile Yemen, Bagdat, Eflâk, Bogdan bunun gibi bagli eyaletlerin yerli yöneticileri de başkaldırı etmislerdi.

ıstanbul`daki yeniçerilerin ulûfelerini zamaninda alamamalarini bahane ederek çikardiklari isyanlar dogrudan sarayi hedef almistir. Fesat yuvasi hâline gelen Yeniçeri Ocagi`ni düzenlemek isteyen ıı. Osman (1618-1622) yeniçerilerin hismina ugramis, isyancilar sarayi basmistir. Yeniçeriler, Genç Osman`i tahttan indirerek yerine, ııı. Mehmet`in kardesi ı.Mustafa`yi getirmisler ve bununla da kalmayarak, Genç Osman`i Yedikule Zindanlarinda katletmislerdir. Bu hadise yeniçerilerin bir padisahi tahttan düsürüp, katletmelerinin ilk örnegi olmasi açisindan dikkat çekicidir.

Yeniçerilerin basa geçirdigi ı.Mustafa`nin bir yil sonra ölmesiyle, Osmanli tahtina ıV. Murat geçer (1623-1640), genç padisah, hâkimiyetinin ilk on yilinda devlet idaresindeki inisiyatifi valide Kösem Sultan`a birakmis ve güçlenene kadar fesat çikaranlara karsi tedbirli davranmistir. fakat saraydaki huzursuzluk ve Anadolu`da tekrardan patlak veren isyanlarin tehlikeli boyutlara ulasmasi üzerine 1632`de bir hale müdahale eden ıV. Murat, kisa zamanda otoriteyi tesis etmistir. katı tedbirlerle nifak çikaranlari, seyhülislâm.ve kardesleri de dahil, öldürtmekten çekinmemis, bosalan devlet hazinesini yine çeki düzene koymustur. Toparlanan Osmanli Devleti, Bagdat`i ele geçiren ıran`a savas açti. ıV. Murat, meşhur seferiyle Bagdat`i geri aldi (1638). ıran ile yapilan Kasr-i Sirin Antlasmasiyla (1639), bugünkü sinirlara yakin olan Türk-ıran siniri tekrar çizildi.

1640`ta, ıV. Murat`in ölmesi üzerine yerine kardesi ı. ıbrahim geçti(1640-1648).

fakat onun sekiz yillik saltanatinda devlet her açidan kötülemeye baslamisti. Sonunda 1648 yilinda o da öldürüldü ve çocuk yastaki ıV. Mehmet Osmanli tahtina çikarildi (1648-1687). Harem ve Yeniçeri Ocagi devlet islerine istedikleri bu gibi müdahale eder olmuslardi. Bu kötü gidis 1656`da Köprülü Mehmed Pasa`nin sadrazamlik vazifesine getirilmesine kadar devam etti.Köprülü Mehmet Pasa ve onun ailesinden olan diger sadrazamlar XVııı. yüzyil baslarina kadar Osmanli Devleti`nin idaresinde belirleyici bir rol oynamislardir. Köprülüler Devri olarak adlandırılan bu çağda geçici de olsa bir istikrar saglanmis ve Osmanlilar son fetihlerini bu devirde gerçeklestirebilmislerdir. Köprülü Mehmet Pasa, içerde sükûneti sagladigi benzeri, Venediklilerin eline geçmis olan Bozcaada ve Limni`yi geri alip, çanakkale Bogazi`ni ablukadan kurtardi. Köprülü Mehmet Pasa öldügünde, padisah gene genis yetkilerle oglu Köprülü Fazil Ahmet Pasa`yi sadarete getirdi(1661). Erdel islerine karisan Avusturya`ya karsi baslatilan savasta Fazil Ahmet Pasa, Uyvar`i fethetti. Avusturya yapilan anlasmayla, Erdel ile Uyvar ve Neograt kalelerinin Osmanli hâkimiyetinde oldugunu kabul etti. Uzun süredir kusatilan, Venedik`in elindeki Girit, Kandiye Kalesi`nin düsmesiyle Osmanli hâkimiyetine girdi(1669). Lehistan`a yapilan sefer sonucunda Podolya da Osmanli topraklarina katildi (1676).

Büyük basarilara imza atan Fazil Ahmet Pasa`nin genç yasta ölmesi üzerine, ıV. Mehmet, Köprülü`nün damadi Kara Mustafa Pasa`yi sadrazamliga getirdi(1676).

Kara Mustafa Pasa, çehrin`i ele geçirdi (1678). Bu zaferden sonra, Ruslar, Dinyeper nehrinin saginda kalan topraklari Osmanlilara birakmak mecburiyetinde kaldiklari ilk anlasmayi Türklerle yapmistir (1681). Zaferlerin devami getirerek Osmanli`yi yeniden Avrupa`daki en genis sinirlara ulastirmak dileyen Kara Mustafa Pasa, Orta Macaristan`da, Katolik Avusturya`ya karsi başkaldırı eden Protestan Macarlari himayesine aldi. ımre Tököli Osmanlilar tarafindan Orta Macaristan krali olarak tanindi. Mustafa Pasa, büyük bir orduyla Viyana`ya sefer düzenledi. Kanuni`nin ele geçiremedigi Avusturya`nin merkezi Viyana`ya karsi baslatilan bu ikinci sefer boyunca Osmanlilar hiçbir direnmeyle karsilasmadilar. 1683`te kusatma basladiginda, Avusturya imparatoru çoktan sehri terketmisti. ancak kusatmanin uzun sürmesi, Lehistan ve Alman askerlerinin, sehrin imdadina yetismesiyle neticelendi. ıki ates arasinda sikisan Kara Mustafa Pasa, büyük bir bozguna ugradi. (12 Eylül 1683). Osmanlilar Belgrat`a kadar geri çekilmek mecburiyetinde kaldi. Viyana bozgunu, sadrazamin Belgrat`ta hayatina mal olmustu. Osmanli devletine karsi Avusturya, Lehistan, Malta, Venedik ve son şekilde Ruslarin katildigi(1696) büyük bir ittifak olusturuldu. Osmanlilar dört cephede bu ittifaka karsi mücadele verdigi sirada, içte de huzursuzluk artmaktaydi. ıV. Mehmet tahttan indirilmesiyle yerine ıı. Süleyman (1687-1691) , ıı.Ahmet (1691-1695) devirlerinde huzursuzluk devam etti. Bu çağda yine bir Köprülüzade olan Fazil Mustafa Pasa, ordu ve maliyeyi düzene koymaya yönelik basarili icraatlerde bulunmus ise de ayni aileden Hüseyin ve Nu`man Pasalar, sadaret makaminda basari saglayamamislardi.

ıı. Mustafa (1695-1703), Viyana bozgunu ve ardindan gelen toprak kayiplarini önlemek amaciyla üç defa Avusturya`ya sefer düzenledi, ilk iki seferde kismen basari saglandiysa da son seferde Osmanli ordusu Zenta denilen yerde bozguna ugradi. Bunun üzerine ıngiltere`nin araya girmesiyle Osmanlilar, ittifak güçleriyle Karlofça Antlasmasi`ni imzalamak durumunda kaldi (26 Ocak 1699). 25 yil için geçerli olacak bu anlasma sonunda, Avusturya`ya Macaristan`in büyük bir kısmı ve Erdel, Venediklilere Dalmaçya kiyilari ve Mora, Lehistan`a ise Podolya ve Ukrayna birakiliyordu. Rusya ile yapilan 3 yillik ayri bir anlasma ile de Azak Kalesi Ruslara terk edilmektedir ve onlarin ıstanbul`da daimî bir elçi bulundurmalari kabul ediliyordu. Karlofça Antlasmasi, Osmanlilarin toprak kaybiyla neticelenen simdiye kadar imzaladiklari en agir anlasma idi.

ı.Edirne Vakasi adi verilen bir ayaklanma ile Osmanli tahtina ııı. Ahmet geçirildi (1703-1730). Rusya bu dönemde hem Dogu Avrupa hem de Karadeniz istikametinde topraklarini genisletme gayesini gütmekteydi. Poltova yenilgisinden sonra Osmanlilara siginan ısveç Krali Xıı. Sarl, iki memleket arasinda tekrar bir savasin baslamasi için bir vesile oldu. Bu savas ile Osmanlilar, Karlofça`da kaybettikleri topraklari tekrar kazanma firsatini bulacakti. Nitekim Prut`ta sikistirilan Ruslar (1711), anlasma yaparak, Azak`i terk etmek durumunda kaldilar. Karadag`da başkaldırı çikartan Venedik`e karsi açilan savaslarda ise isgal altindaki Mora kurtarildi. (1715). Bu basarilar üzerine, siranin kendisine geldigini düsünerek harekete geçen Avusturya, Osmanlilari yenilgiye ugrattilar.

Temesvar ve Belgrat düstü. Osmanlilar Pasarofça Antlasmasini imzalayarak (1718), Temesvar ve Belgrad ile beraber Küçük Eflâk ve kuzey Sirbistan`i Avusturya`ya birakti. Dalmaçya kiyilarindaki bazi kalelerin Venedik`e terki mukabilinde Mora muhafaza edildi. Osmanlilardin Balkanlar ve Orta Avrupa seferleri için staratejik bir mevkiide olan Belgrat`in düsmesi, agir sonuçlar dogurmustur. Avusturya, Belgrat`tan Balkan içlerine sarkmakta daha basarili olacaktir.

Www.Muhabbett.Org


Bir önceki yazımda « makalem var.

Benzer Yazılar

ıV. MURÂD HAN ve Dönemi Osmanlı pâdişâhlarının on ...

Osmanlilarda Atesli Silahlar Sanayii Osmanlilar XıV. asirda Avrupa`da ...

ıı. SELîm.ve dönemi Osmanlı pâdişâhlarının 10 birincisi ve ...

Yorumlar



Bir Yorum Yazmak İstermisiniz ?

Bedava Sohbet - Yetişkin Sohbet