Osmanlilarda Atesli Silahlar Sanayii

yorum yok
679 okuma
23 Aralık, 2017

Osmanlilarda Atesli Silahlar Sanayii

Osmanlilar XıV. asirda Avrupa`da kullanilmaya baslanan atesli silahlari kisa sürede taniyarak kendi ülkelerine transfer ettlier. Osmanlilar Fatih Sultan Mehmet döneminde (1451-1481), atesli silahlarda ve özellikle topçulukta, dönemin en ileri teknolojisine sahip oldular.1 Osmanli topçularinin ileri derecedeki balistik bilgisi, ortadan ayrilabilen iki parça toplar, kusatma ve sahra toplari, havan toplari, dört bes mt. uzunlugunda, sima kilodan agir gülleler firlatabilen ve yirmi tona yakin agirligi olan aşırı büyük çapli toplar, zamanin teknigine ve bilgisine oranla fevkalade sayilabilecek harika savas araçlariydi.üç Osmanlilar, basta ıstanbul`daki Tophane-i Amire`de olmak üzere, dikkat çekici basli merkezlerde büyük çaplarda toplar dökerken, bir yandan da top götürmenin olası olmadigi yerlere, bakir ve tunç gibi top yapim malzemesini götürerek top döktüler. Osmanlilarin uyguladigi bu sistem, Osmanlilarin silah sanayiinde Avrupa`dan ileri seviyede oldugunu göstermektedir. Nitekim Fransa`nin, 1493 yilindaki ıtalya Seferi`nde, engebeli arazi yüzünden toplarini nakletmede büyük güçlüklerle karsilastigini ve harekatin geciktigini,3 halbuki Sultan ıı. Murad`in bundan 43 sene öncelikle Akçahisar Muhasarasi`nda, Fatih`in ise, 10 bes yıl evvela ıskodra Muhasarasi`nda toplarini kale önünde dökerek bu meselenin üstesinden basitçe gelindigini görmekteyiz. Osmanli topçulugunun kisa sürede bu derecede gelismesinde basta padisahlarin (bilhassa Fatih`in hem kendisinin bizzat ilgilenmesi ve hem de bu isle ugrasan kisileri yüksek ücretle himaye etmesi) atesli silahlarin savaçlardaki önemini ve belirleyici gücünü epey bir erken çağda kavramalarinin büyük payi bulunmaktadir.

Diger taraftan Osmanlilarin bu hususta malî sikintilarinin olmamasi da, mühim faktörlerdendir. ilk devre padisahlarinin, devleti genisletme çabalariyla geçen mücadelelerinde savasmak zorunda olduklari Avrupa ve Balkanlar`daki mahallî senyörlerin ve hanedanlarin sigindigi kaleleri yikmak ve ele geçirmek için her zaman muhasara harbi yapmak zorunda kalmalari sebebi ile, muhasara toplari Fatih`in saltanatinin sonuna kadar geçen zamanda, büyük ciddiyet kazanmis ve gelisme göstermistir. Zaten, yükselme döneminde olan Osmanlilar, Hristiyan milletlerin daima tazyik ve meydan okumalari karsisinda silahlarini mütemadiyen gelistirmek, yenilemek ve düsmanin silahlariyla dengelemek zorundaydilar. Ayrica Osmanlilarin Balkanlar`da ve kismen de Anadolu`daki yoğun şekilde zengin maden yataklarina erken zamanlarda sahip olmalari ve bunun yaninda iyi bir hazineye malik bulunmalari büyük bir avantaj idi. Sultanlarin bu imkanlari zorlamalari, olumlu yönde kanalize ederek iyi degerlendirmeleri, bu silahlarin kisa zamanda etkili bir sekilde Osmanli ordusunda yer almasini saglamistir.

1430`lu yillarda, Osmanli ordusunda büyük çaplarda toplarin olduguna dair kayitlar, çok aşırı sayida yetenekli top ustalarinin bulundugunu da göstermektedir. Zira Osmanlilar, atesli silahlarin kullaniminda Hristiyan top yapim ustalarini kendi askerî örgütleri ile bütünlestirirken, kendi askerlerini de ayni hizmetler için yetistirmeye itina göstermislerdir. mesela, Türk asilli topçu ustalari Haydar, ısmail, Muslihuddin ve Saruca gibi isimler buna dair ilk örneklerdir. Coltado isimli bir ispanyol topçusu, 1592 yilinda yazdigi eserinde Osmanli topunun orantisiz ve kusurlu oldugunu söylemekte, ama yüksek kaliteli madenden yapildigini belirterek övmektedir. Osmanli topunun ilk dönemlerdeki üstünlügü emsallerine nisbetle kalitesinin pek farkli olmamasina ragmen sonuca çabuk ulasmak için ebatlarinin büyüklügündeydi. Halen Londra Kulesi Müzesi`nde bulunan 1464 yilinda yapilmis ortadan ayrilabilen iki parçali Osmanli topunun kimyasal analizi, eritme ameliyesinin kusurlu olmasina ragmen, iyi bronzdan dökülmüs oldugunu göstermektedir. yine ıstanbul`daki Askerî Müze ve Kültür Sitesi`nde bulunan Kanunî Sultan Süleyman dönemine ait bir tunç topun kimyasal analizi ayni sekilde netice vermistir.

Osmanlilarin, erken devirlerden itibaren Avrupa`dan atesli silahlari aktarmada gösterdikleri istekli tavra, diger ıslam devletlerinde rastlanilmamaktadir. örneğin, Osmanlilarin XV. yüzyilin baslarindan itibaren kullanmaya basladigi tüfek, Memlüklarda 1489 tarihinden sonra, iran`da ise Uzun Hasan (öl. 1478) zamanindadir. Digeryandan atesli silahlari Osmanlilardan öncelikle taniyan ve Avrupa devletleriyle eskiden beri temasta olan Memlük Devleti Portekiz saldirilarina karsi Osmanlilardan 1511 yilinda, bir tutar atesli silah yardimi almistir. fakat daha sonra Osmanlilarla karsi karsiya kalinca da Rodos hakiminden barut ve tüfenk, “Frengistan`dan da yarar topçular ve tüfekçiler getirtmislerdir.”

Silah Yardimi

Osmanlilar, bir taraftan sahip olduklari silah teknolojisini gelistirmek için çalisirken, diger taraftan da, bu silahlarin kendileriyle dinî yahut irkî bagi bulunan çesitli Asya ve Afrika ülkelerine yayilmasinda köprü rolü oynadilar. Bu rol, Osmanlilarin diger islam ülkelerine çoğunlukla belli miktarda topçu, tüfekçi ve atesli silah uzmanlari ile top ve tüfek yardimi yapmak seklinde olmustur. Osmanli tehlikesi karsisinda bu devletlerden bazilarinin Avrupa`dan silah almak durumunda kalmalari da dolayli bir roldür. Sah Abbas dönemindeki iran disinda kalan Dogu ülkeleri, etkili olarak atesli silahlarla mücehhez bir ordu kuramamislardir. Osmanlilarin atesli silahlari tasidiklari ülkeler arasinda ilk şekilde Türkistan Hanlari, Kirim Hanlari, Hindistan, Sumatra`da Açe Sultanligi ve Habesistan`da Sultan Ahmed Gran`in Devleti ile Afrika`da Bornu Devleti gelmektedir. ıkinci grupta ise, iran`da Akkoyunlu ve Safeviler, Misir`da Memlüklar sayilabilir.

Bazi Avrupa ülkelerinin yaninda Osmanlilarla da iliskisi olan bu devletlere Osmanlilar siyasî ve dinî iliskilerine göre personel, silah, barut ve demir bu gibi materyal satarak yada hibe ederek atesli silahlar konusundaki imtiyazli konumlarindan istifade ile Asya, Afrika ve Orta Dogu`daki etkinliklerini artirma politikasi takip etmislerdir. dış ülkelere yapilan bu yardimlarin yaninda kendi ülkesi arasında uçlarda bulunan beylerbeylerine de gerektiginde savas materyali yada toptüfek yapicisi ustalar gene ıstanbul`dan gönderilmekteydi.

Osmanlilarin verdigi atesli silahlarin, özellikle Orta Asya`da Türk Devletleri`nin iç savaslarinda Osmanlilarin destekledigi yan açisindan çok aşırı mühim rol oynadigi,Habesistan ve Açe`de de Portekiz ve Hollanda benzeri gayri müslim sömürgeci devletlerle savasan ıslam devletlerinin muvaffakiyetinde ciddî ölçüde tesirli oldugu görülmüstür. Tabiatiyla bütün bu yardimlar hilafet merkezini elinde tutan Osmanlilarin, söz konusu devletler nezdindeki itibarini artirmis ve sayginlik kazandirmistir. Memlüklara silah yardimi yapilmasi da henüz bozulmamis olan iliskiler öncesinde onlari Hristiyan Portekizlilere karsi savaslarinda destekleme gayesi gütmekteydi.

Diger Milletlerin Durumu

ıslam dünyasinda atesli silahlarin kullaniminda hususi bir yeri olan Memlüklar ile iranlilar, Avrupa devletlerinden silah almakta ve her ikisi de Osmanlilar bunun gibi bu silahlarin yapimi için Avrupali ehil, teknisyen ve mühendisler kullanmaktaydilar. fakat, bu silahlari kendi milletlerinden teknisyen ve mühendislere de ögreterek gelistirmeyi saglamada Osmanlilar kadar basarili olamadiklarindan, mücadelelerde Osmanlilara karsi kaybettiler. Osmanli Devleti ise, atesli silahlarin ilk şekilde gelistigi Orta Avrupa ve Balkanlara yakin olmanin ve hatta buralari epey bir erken yıllarda fethetmenin ve diger yandan bölgedeki madenlere sahip olmanin avantajini aşırı iyi bir sekilde degerlendirmis ve neticesini almistir.

1509`da Memlük Sultani Kansu Gavri, Portekizliler ile Kizildeniz`de savasmak için gerekli donanma malzemesini ve atesli silahi Osmanli Devleti`nden istemistir. Osmanli Devleti de, 1511 yilinda, 400 top, 40 kantar barut ve bir tutar bakirdan olusan bir yardim yaparak Memlüklari Hiristiyan Portekizlilere karsi desteklemistir. Bu yardimlar arasinda gemi yapim malzemesi yaninda asker ve arkebüzler de bulunmaktaydi. Diger taraftan ıslam dünyasinda atesli silahlarin kullaniminda ciddi bir yeri olan Memlüklar, Kansu Gavri devrinde bir reform tesebbüsünde bulunmuslarsa da Ridaniye`de, Osmanlilar karsisinda maglup olmaktan kurtulamamislardir.

Osmanlilar, Habesistan`daki Müslüman lider Sultan Ahmed Gran`a 1527 ve 1542 yillarinda bölgedeki Hiristiyan lider ve onun destekçisi Portekizlilerle savasmak üzere çok sayıda atesli silah ve top yardimi yapmistir. Sumatra`da Osmanli sultani adina hutbe okuyan Açe Sultani`na da, Hollandalilar ve Portekizlilerle savasmasi için gönderilen yardim gemileri ıstanbul`dan yola çikmis, ancak Yemen isyani itibarı ile bu yardim yerine ulasamamistir. Bunun yerine Osmanlilar, bir grup top yapicisini Açe`ye göndermislerdir. Bu top ustalari, burada 200 kadar bronz top dökerek Mallaka`da Açe Sultani`nin Portekizlilerle savasinda muvaffakiyetini saglamislardir.

Hindistan`da Osmanli topçularinin ayri bir noktayı ve önemi vardi. Sultan Bahadur Sah`in emrinde çalisan Selman Bey`in yegeni Mustafa Bayram, Rumî Han ve kölesi Hoca Sefer Selman da Hüdavend Han ünvanlarini almislar ve bu bölgede yoğun şekilde büyük bir üne kavusmuslardir. Kanunî Sultan Süleyman (1520-1566) tarafindan Hind Sahi`nin istegi üzerine oraya giden ıstanbullu Hüseyin Han`in dökmüs oldugu Maliki Maidan adli 42 ton agirligindaki bronz top 1685 yilina kadar kullanilmistir.

ıran Safevileri ise Osmanli akinlarina karsi koyabilmek için 1548 yilinda Portekizlilerle bir antlasma yaparak onlardan atesli silahlar satin aldi. Daha önce de Akkoyunlu Hükümdari Uzun Hasan, Venediklilerden top ve atesli silah ile birlikte bunlari kullanacak kisileri kendi ordusuna dahil ettiyse de, 1473 yilinda Fatih ile yaptigi Tercan Savasi`ni, Osmanli silahlarinin üstünlügü sebebiyle kaybeıti. gene 1514`teki çaldiran Savasi`nda her iki tarafin güçleri esit olmasina ragmen, üstün silah gücü sayesinde Osmanli ordusu galip gelen yan oldu. Bu neticelerden sonra 1528 yilinda Safevi Sultani Sah Tahmasib, ingiltere`den silah ve materyal getirmeye baslarken, bir taraftan da Rumlu Tüfenkçiler denilen, tamami Osmanli Türkleri`nden olusan ve tüfenk kullanan bir küme kurdu.

Osmanlilarin askerî yardim gönderdigi diger bir Müslüman devlet Afrika ülkesi olan Bornu Devleti`dir. En parlak dönemini May idris Elevma (1571-1603) döneminde yasayan ve gücünü ıslam`in çevreye yayilmasi için kullanan bu devlet lideri, 1576 yilinda ııı. Murad`a bir elçi göndererek itaat bildirdi ve Osmanli Devleti`nden askerî ve teknik yardim istedi. Trablusgarb Beylerbeyligi vasitasiyla yapilan yardimda çok sayıda tüfek ve tüfekçi gönderilmistir. Elevma, bu yardim sayesinde, çakmakli tüfeklerle donatilmis bir ordu kurmustur.

Bastan beri verdigimiz örneklerde görüldügü benzeri Osmanlilar, ıstanbul`un fethini müteakip çok aşırı sayida atesli silahlarla mücehhez bir ordu kurarak dünya devletleri arasinda mühim ve caydirici bir kuvvet halini almaya baslamislardir. Bu gücü onlara saglayan faktörlerden birisi olan atesli silahlardaki üstünlükleri yardımı ile batidaki ve dogudaki düsmanlarina karsi pek aşırı mücadelede muvaffak oldular. Onyedinci asrin ortalarina kadar hiçbir ıslam ülkesi atesli silah teknolojisinde Osmanlilarin gücüne erisememisti. Avrupa devletlerinin ise Osmanlilari yakalamalari ancak bu asrin baslarinda gerçeklesebilmistir. çagin savas teknolojisini çok iyi takip eden ve bunu en çok sekilde kullanan Osmanlilar, bu teknolojinin Müslümanlarin dünyanin dört bir yaninda muvaffak olmalari adina kullanilmasinda elinden gelen yardimi esirgememistir. Bir taraftan kendisi Avrupali düsmanlari ile çarpisirken, bir taraftan da, Afrika`dan Sumatra`ya, oradan Asya`nin ve Hindistan`in ortalarina kadar hakimiyetleri disindaki çok aşırı büyük bir cografyaya atesli silah ve asker yardimi yaparak Müslüman devletleri gayri müslim düsmanlari karsisinda desteklemistir. Dünya`nin üçte birine fiilen hakim olan Osmanlilar diger üçte birinde de, kendilerine sevgi ile baglanan ülkeler yardımıyla söz sahibi olmuslardir.

Www.Muhabbett.Org


Bir önceki yazımda « makalem var.

Benzer Yazılar

ıV. MURÂD HAN ve Dönemi Osmanlı pâdişâhlarının on ...

DURAKLAMA DöNEMı VE SON BASARıLAR ııı. Mehmet zamaninda Avusturya`ya ...

ıı. SELîm.ve dönemi Osmanlı pâdişâhlarının 10 birincisi ve ...

Yorumlar



Bir Yorum Yazmak İstermisiniz ?

Bedava Sohbet - Yetişkin Sohbet